सिगारेट ओढल्याने बहिरेपणा येतो का? धूम्रपान आणि श्रवणशक्ती यांचा संबंध
सिगारेट ओढल्यामुळे श्रवणशक्ती कमी होते का?
धूम्रपान हे आरोग्यासाठी अनेक प्रकारे हानिकारक आहे हे सर्वांना माहीत आहे — फुफ्फुसे, हृदय, त्वचा यावर याचे दुष्परिणाम सर्वज्ञात आहेत. पण फार कमी लोकांना हे माहीत आहे की सिगारेट ओढण्याचा थेट परिणाम आपल्या कानांवर आणि श्रवणशक्तीवर सुद्धा होतो. संशोधनानुसार, धूम्रपान करणाऱ्या व्यक्तींमध्ये बहिरेपणा (Hearing Loss) होण्याचा धोका न ओढणाऱ्यांपेक्षा लक्षणीयरीत्या जास्त असतो.
धूम्रपानाचा कानांवर नेमका कसा परिणाम होतो?
रक्तपुरवठा कमी होणे
सिगारेटमधील निकोटीन आणि कार्बन मोनॉक्साइड या घटकांमुळे रक्तवाहिन्या आकुंचन पावतात. यामुळे आतील कानाला (Inner Ear) मिळणारा ऑक्सिजनयुक्त रक्तपुरवठा कमी होतो, जो श्रवणशक्तीसाठी अत्यंत आवश्यक असतो.
कोक्लियातील केसपेशींचे नुकसान
कानाच्या आतील कोक्लिया भागात असणाऱ्या सूक्ष्म केसपेशी (Hair Cells) आवाज ओळखण्याचे काम करतात. या पेशी एकदा खराब झाल्या की पुन्हा तयार होत नाहीत, आणि धूम्रपानामुळे या पेशींचे नुकसान होण्याची शक्यता वाढते.
मोठ्या आवाजामुळे होणारे नुकसान अधिक तीव्र
धूम्रपान करणाऱ्या व्यक्तींना मोठ्या आवाजाच्या संपर्कात आल्यास (उदा. मशीन, हेडफोन, ट्रॅफिक) श्रवणहानीचा धोका अधिक वेगाने वाढतो.
टिनिटस म्हणजेच कानात सतत आवाज येणे
कानात शीळ, घंटानाद किंवा गुंजन सतत जाणवणे यालाच टिनिटस म्हणतात. धूम्रपान करणाऱ्यांमध्ये टिनिटसची तक्रार तुलनेने अधिक आढळते.
पॅसिव्ह स्मोकिंगचाही परिणाम
स्वतः धूम्रपान न करणाऱ्या पण धुराच्या सान्निध्यात राहणाऱ्या व्यक्ती, विशेषतः लहान मुले, यांच्याही श्रवण आरोग्यावर विपरीत परिणाम होऊ शकतो.
संशोधन काय सांगते?
अनेक वैद्यकीय अभ्यासांतून असे दिसून आले आहे की धूम्रपान करणाऱ्या व्यक्तींमध्ये Sensorineural Hearing Loss (SNHL) होण्याचे प्रमाण धूम्रपान न करणाऱ्यांपेक्षा जास्त असते. विशेष म्हणजे, दिवसाला किती सिगारेट ओढल्या जातात आणि किती वर्षांपासून धूम्रपानाची सवय आहे, यानुसार हा धोका अधिकाधिक वाढत जातो.
श्रवणशक्तीचे संरक्षण कसे करावे?
धूम्रपान पूर्णपणे सोडा किंवा त्याचे प्रमाण शक्य तितके कमी करा
मोठ्या आवाजात काम करताना इअरप्लग किंवा संरक्षक साधनांचा वापर करा
मधुमेह आणि उच्च रक्तदाब यांसारखे आजार नियंत्रणात ठेवा, कारण त्यांचाही कानांवर परिणाम होतो
ऐकण्यात कोणताही बदल जाणवल्यास त्वरित श्रवण तपासणी (Hearing Test) करून घ्या
तुम्हाला ऐकण्यास त्रास होत असेल, कानात सतत आवाज (Tinnitus) येत असेल, किंवा संभाषण समजण्यास अडचण येत असेल, तर वेळ न घालवता तज्ज्ञ ऑडिओलॉजिस्टकडून संपूर्ण श्रवण तपासणी करून घेणे हिताचे ठरते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
प्रश्न १: सिगारेट सोडल्यास श्रवणशक्ती पूर्ववत होते का?
धूम्रपान सोडल्याने पुढील नुकसान थांबवता येते आणि रक्तपुरवठा सुधारतो, परंतु आधीच खराब झालेल्या कोक्लियाच्या पेशी पूर्णपणे पूर्ववत होत नाहीत. त्यामुळे लवकरात लवकर धूम्रपान सोडणे फायदेशीर असते.
प्रश्न २: टिनिटस म्हणजे काय आणि तो धूम्रपानामुळे होतो का?
टिनिटस म्हणजे कानात सतत शीळ, घंटानाद किंवा गुंजन जाणवणे. धूम्रपानामुळे रक्तपुरवठ्यावर परिणाम होत असल्याने टिनिटसची शक्यता वाढू शकते.
प्रश्न ३: पॅसिव्ह स्मोकिंगमुळे लहान मुलांच्या कानांवर परिणाम होतो का?
होय, इतरांच्या सिगारेटच्या धुराच्या सतत संपर्कात राहिल्यास लहान मुलांमध्ये कानाचे इन्फेक्शन आणि श्रवणविषयक समस्या वाढण्याची शक्यता असते.
प्रश्न ४: श्रवण तपासणी किती वारंवार करावी?
धूम्रपान करणाऱ्या व्यक्तींनी तसेच मोठ्या आवाजाच्या वातावरणात काम करणाऱ्यांनी वर्षातून एकदा तरी श्रवण तपासणी करून घेणे योग्य ठरते.
प्रश्न ५: कानात आवाज येणे किंवा ऐकू कमी येणे यावर उपचार शक्य आहेत का?
लवकर निदान झाल्यास योग्य उपचार, श्रवणयंत्र (Hearing Aid) किंवा सल्ल्याद्वारे परिस्थिती नियंत्रणात आणता येते. यासाठी तज्ज्ञ ऑडिओलॉजिस्टचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
